سه بنا ، بر دو وجه است : يكى مجرّد ( يعنى كه همهء حروف وى اصلى باشد ) وديگرى مزيد فيه ( يعنى در أو حرف زايد باشد ) . وفعل را دو بناست ثلاثي ورباعي وهر يك از اين دو بنا ، بر دو وجه است : مجرّد ومزيد فيه - چنانكه در اسم گفته شد . فصل : [ ميزان ] ميزان ، در شناختن حروف اصلى از حروف زوايد ، فاء وعين ولام است پس هر حرفى كه در مقابل يكى از اين حروف ثلاثة باشد اصلى بود ؛ چون رجل كه بر وزن فعل است ونصر كه بر وزن فعل است . وهر حرفى كه در مقابل اين حروف نباشد زايد بود ، چون ضارب وناصر كه بر وزن فاعل است وينصر ويطلب كه بر وزن يفعل است . ودر بناى رباعي ، اسم وفعل ، لام يكبار مكرّر مىشود ودر خماسي ، اسم ، لام دو بار مكرّر مىشود چنانچه معلوم گردد - انشاء اللّه تعالى . فصل : [ صيغه‌هاى اسم ثلاثي مجرد ] اسم ثلاثي مجرد را ده صيغه است چون : فلس فرس كتف عضد حبر عنب قفل صرد إبل عنق « 1 » . ومزيد فيه اسم ثلاثىّ بسيار است واسم رباعي مجرد را پنج صيغه

--> ( 1 ) أسماء ثلاثي ده بود اى عاقل * يك‌يك شمرم نگار بر صفحهء دل فلس وفرس وكتف عضد حبر وعنب * قفل وصرد ودگر عنق‌دان وإبل